Kompostownik jesienią: co wrzucać, czego unikać, żeby nie śmierdział

Jesień to dobry moment, żeby uporządkować kompostownik. Odpadów z ogrodu przybywa, a kuchenne resztki też nie znikają w lecie. Jeśli wiesz, co wrzucać i w jakich proporcjach, otrzymasz w przyszłym roku ciemną, pachnącą ziemią, a nie zgniły bajzel.

Dlaczego jesień to dobry czas na kompost

Zimą rozkład zwalnia, ale nie zatrzymuje się całkiem. Jesienią masz pod ręką dużo materiału: liście, ścięte byliny, resztki warzyw z działki. Jeśli wszystko to wrzucisz do pojemnika i zadbasz o odpowiednią wilgotność, masa zacznie się przerabiać już przed mrozami, a wiosną będziesz mieć gotowe podłoże do grządek. Jeśli zostawisz kompostownik bez opieki, zwykle kończy się to mokrym, ciężkim wsadem, który śmierdzi i wolno się rozkłada.

Co wrzucać: materiał zielony i brązowy

Dobry kompost to mieszanka dwóch grup. Materiał zielony dostarcza azotu i szybko się rozkłada, a brązowy daje węgiel, strukturę i przewiew. Do pierwszej grupy zalicza się:

• świeżo skoszoną trawę, ale cienką warstwą, najlepiej przemieszaną z suchym materiałem,
• obierki i resztki warzyw oraz owoców z kuchni,
• fusy z kawy i liście herbaty,
• młode chwasty bez nasion i zdrowe resztki roślin.

Do drugiej grupy należą:

• liście opadłe z drzew, najlepiej pocięte kosiarką lub sekatorem,
• słoma, sucha ścinka roślin i drobne gałązki,
• kartony i nieapreturowany papier w niewielkich kawałkach,
• trociny z drewna nieimpregnowanego, w małej ilości.

Najprostsza zasada: na jedną porcję zielonych odpadów dodaj mniej więcej dwie porcje brązowych. Jesienią liści zwykle jest pod dostatkiem, więc ta proporcja łatwo się utrzymuje.

Czego nie wrzucać do kompostownika

Część odpadów psuje cały kompost albo ściąga szkodniki. Lepiej ich unikać:

• mięsa, ryb, kości i tłuszczów, które przyciągają zwierzęta i silnie śmierdzą,
• nabiału i gotowanych resztek z sosami,
• chorych roślin, zwłaszcza porażonych chorobami grzybowymi,
• chwastów z nasionami i kłączami, na przykład perzu,
• popiołu z węgla i odchodów zwierząt domowych,
• zabitych chemią liści i trawy z trawnika traktowanego środkami chwastobójczymi.

Jeśli masz wątpliwości co do konkretnego odpadu, wrzuć go do kosza na odpady zmieszane albo sprawdź lokalne zasady gminy. Przepisy dotyczące bioodpadów bywają różne w zależności od miejsca zamieszkania.

Wilgotność i przewiew: dwa warunki, które decydują o zapachu

Gnilny odór pojawia się najczęściej wtedy, gdy kompost jest zbyt mokry i zbity. Masa powinna być wilgotna jak wyciśnięta gąbka, nie ociekająca wodą. Jeśli wrzucasz dużo mokrych resztek, dorzuć suchych liści lub słomy. Gdy z kolei wszystko jest przesuszone, rozkład zwalnia i trzeba podlać.

Drugi błąd to brak napowietrzania. Kompost potrzebuje tlenu, więc co kilka tygodni warto go przerzucić widłami albo łopatą, przenosząc zewnętrzne warstwy do środka. Jesienią przerzucanie ma sens także dlatego, że lepiej wymieszasz liście z resztkami kuchennymi. Jeśli pojemnik nie ma dna ani otworów, dołóż kilka patyków albo zrób pionowe przewierty w ściankach.

Jak zabezpieczyć kompostownik przed zimą

Zima nie musi oznaczać przerwy w pracy. Przy mrozach rozkład spowalnia, ale masa dalej się przerabia, szczególnie w środku pryzmy. Okryj wierzch grubszą warstwą suchych liści, słomy albo kawałkiem agrowłókniny, żeby zatrzymać ciepło i ograniczyć przemoczenie przez deszcz. Pamiętaj, żeby nie zasypywać pojemnika śniegiem, bo wtedy wszystko zamarza i trudno się do niego dostać.

Zimą nie wrzucaj do kompostownika dużych ilości mokrych odpadów, bo zamarzną w bryłę. Zbieraj je w zamykanym wiadrze w garażu lub piwnicy i wsypuj wiosną, razem z suchym materiałem.

Jeśli sprzątasz ogród i zbierasz liście, możesz wykorzystać je także inaczej. Przy trawniku przydadzą się wskazówki z tekstu Liście z trawnika: co z nimi zrobić, żeby nie zaszkodziły trawie zimą, bo nie każdy liść nadaje się na kompost w takiej samej ilości.

Kiedy kompost jest gotowy

Dojrzały kompost jest ciemny, drobnej struktury i ma przyjemny zapach ziemi leśnej. Nie widać w nim już rozpoznawalnych obierek ani liści, a jedynie pojedyncze kawałki gałązek, które można odsiać. Proces zajmuje zwykle od kilku miesięcy do ponad roku, zależnie od składników, wilgotności i tego, jak często przerzucasz masę. Gotowy kompost najlepiej wykorzystać jako ściółkę pod krzewy, do wzbogacenia grządek przed sadzeniem albo jako dodatek do podłoża w donicach.

Najczęstsze pytania

Czy można wrzucać liście z drzew iglastych?

Igliwie rozkłada się wolniej i bywa kwaśne, dlatego lepiej dawać go w umiarkowanej ilości i mieszać z innymi materiałami. Liście z drzew liściastych są zwykle prostszym wyborem.

Dlaczego mój kompost przyciąga muchy?

Najczęściej to efekt świeżych resztek mięsnych lub owocowych wystawionych na wierzch. Przykryj je warstwą suchych liści lub kartonu i zadbaj o regularne przerzucanie.

Czy kompost z jesiennych odpadów będzie dobry na wiosnę?

Może być gotowy po zimie, szczególnie jeśli masa była dobrze wymieszana i wilgotna. Jeśli jest jeszcze surowy, użyj go jako ściółki, a nie jako ziemi do wysiewu.